دکترمصدق، وطن‌دوست پراشتباه یا سید‌الشهدای 28 مرداد؟

محمد قوچانی، روزنامه‌نگار و سردبیر شهروند، چند سال پیش مقاله‌ای با عنوان «خطاها و سجایای مصدق» در نقد دکتر مصدق در شهروند نوشت که به نظرم نقد درست و در عین حال تند و بی‌رحمانه‌ای بود.. بی‌رحمانه بودنش هم نه در غیرواقعی بودن که در رک‌گویی و درست‌ گویی‌ مقاله بود.. مسئله‌ی تازه‌ای نیست و تا بوده چنین بوده که ما ایرانیان، بسیای دچار کیش شخصیت هستیم و این ویژگی بد و متعصبانه روی چهره‌ها و افراد مورد نظرمان است که سد راه بسیاری از مشکلات دیروز و امروز ما بوده و همچنان به قوت ود باقی است.. 

واقعیت این است که در وقایع ۲۸ مرداد و آنچه بعد از آن بر سر مصدق آمد، مصدق رو نزد بسیاری از ایرانیان تبدیل به «سید الشهدایی» دیگر کرد و از وی شخصیتی نه فقط ملی، که معصوم و عاری از هرگونه خطا ساختند. از مصدق قدیسی تازه ساختند و این تقدس تا سالها تبدیل به خط قرمزی گشته بود و هر کس که سعی می‌کرد از آن عبور کند، متهم به خیانت و هزاران انگ سیاسی دیگر می‌شد. به نظرم بیشترین لطمه و توهین و انگ‌زنی‌های در تاریخ به افراد و شخصیت‌ها، حاصل از تعصب مریدان و پیروان ایشان باشد تا مخالفان و به نوعی دشمنانشان.. همین هاله تقدس کشیدن روی افراد و معصوم پنداشتن ایشان از اشتباهات و دادن شخصیت‌های آسمانی، بزرگترین آفتی‌ست که پیروان یک فرد و عقیده و باور می‌توانند به آن تحمیل کنند..

باید یاد بگیریم که مخالفت به معنای دشمنی نیست. (باوری و اعتقادی که در نزد سلطنت‌طلبان در مورد دکتر مصدق وجود دارد). باید یاد بگیریم که انعطاف‌پذیری برای مصالح مملکت عقب‌نشینی از آرمان‌های ملی و خیانت نیست. (انگ و تهمتی که مصدقی‌ها به شاه میزنند و مصالحه شاه رو نوکری امریکا میدانند).. باید بفهمیم که دیگر فرهنگ مظلومیت و شهادت راه گشای آینده ما نیست. باید تا الان فهمیده باشیم که دیگر بت‌سازی از افراد و هر باور و عقیده‌ای میتواند چقدر خطرناک باشد و به دگم و تاریک‌اندیشی منجر بشود..

- - -

قوچانی در آن مقاله نوشته بود:

"مصدق در 28 مرداد سقوط نکرد، آن روز که از حکومت قانون فاصله گرفت سقوط کرد. مصدق لیبرال نبود. و این تناقض بزرگ مصدق بود. آن روز که تفکیک قوا را لغو کرد، مجلس را منحل کرد، از رهبری جبهه ملی شانه خالی کرد، در برابر ترور سکوت کرد، در پارلمان رزم آرا را به مرگ تهدید کرد، آن روز زمان سقوط مصدق بود. مصدق بزرگ بود، ولی اشتباهاتش بزرگ تر. مصدق از یک سو به عنوان فردی آزادیخواه با هرگونه شکایت از مطبوعات مخالفت میکرد، مخالف توقیف مطبوعات بود، به آزادی احزاب اعتقاد داشت و از سوی دیگر بعنوان یک قهرمان مبازه با استعمار سعی می کرد آرای مردم را مهندسی کند. بیسوادان را از حق رای محروم کند، پارلمان را در خیابان منحل کند، نفت را ملی کند، جهان را علیه خود متحد کند و قانون را به نفع آرمان خویش نادیده بگیرد و این تناقض بزرگ مصدق بود. محمد مصدق بعنوان سیاستمدار عصر جنگ سرد و رجلی دنیا دیده هرگز نتوانست اقتضائات جنگ سرد را درک کند."

- - -

دکتر میرفطروس هم در کتاب «دکتر محمد مصدق، آسیب‌شناسی یک شکست» می‌نویسد:

«شخصيّت‌های دلپذیرمان» آنچنان پاک و بی‌بدیل و بی‌ عيب‌اند که تن به امامان معصوم و قهرمانان «صحرای کربلا» می‌زنند. مانند: ميرزا تقی‌خان اميرکبير، دکترمحمّد مصدّق و دکتر حسين فاطمی و برعکس، «شخصيّت‌های نادلپسندمان» آنچنان سياه و ناپاک و نابکارند که فاقد هرگونه خصلت انسانی یا عملکرد مثبت اجتماعی می‌باشند. مانند: رضاشاه، محمدرضا شاه، قوام السلطنه، سيدحسن تقی‌زاده، ساعد، رزم آرا و..

میرفطروس می‌نویسد: "ما ميراث خوارِ یک تاریخ عَصَبی و عصبانی هستيم و چه بسا حال و آینده را فدای این عَصَبيّت ویرانساز کرده ایم. وگرنه رهائی منابع نفتی خوزستان از چنگ شيخ خزعل تحت الحمایت انگليس توسط رضا شاه و سر لشگر زاهدی، و یا اهميت سياسی-تاريخی اقدام قوام السلطنه در مذاکرات نفت با شوروی‌ها، خروج سربازان روسی از ايران و در نتيجه نجات آذربايجان، کمتر از اهميت ملی کردن صنعت نفت نيست."